Elektrik sayaçları, belirli bir süre içinde kullanılan elektrik enerjisinin miktarını ölçmeye yarayan cihazlardır. Sayacın bağlantı gücü kW cinsinden ölçülürken, harcanan elektrik enerjisi kilovat saat (kWh) olarak ölçülmektedir. Elektrik sayaçlarını enerji analizörü gibi ölçü cihazlarından ayıran en büyük farkları mühürlenebilir yapısı, silinemez hafızası/ekranı ve yardımcı besleme beklemeyen ölçüm kabiliyetidir

Teknolojinin gelişmesiyle birlikte sayaçlar da dijital hale gelmeye başladı ve bu sayede tüketim ölçümü ve faturalandırma işlemi de daha pratik ve güvenilir hale geldi. “Akıllı Sayaç” adıyla da bilinen yeni nesil dijital sayaçlarda tüketim dijital bir ekran üzerinden takip edilmekte, bilgiler kayıt edilebilmekte ve tek merkezde toplanabilmektedir. Bunun yanı sıra dijital sayaçlar sayesinde tüketimi farklı zaman dilimlerine göre ölçmek ve kaydetmek mümkün olabilmektedir. Daha önceleri bu işlemler mekanik sayaçlar vasıtasıyla yapılmakta ve sayacı okumak üzere uzman personel sayaçlarımızı ziyaret etmekteydi.

Sayaç Türleri Nelerdir?

  1. Sayacın yapısına göre;


Mekanik Sayaç: Akım bobininden geçen akımın ve gerilim bobinine düşen gerilimin oluşturduğu manyetik alanın alüminyum disk üzerinde oluşturdukları döndürme momentine göre çalışır. Disk döndükçe numaratördeki rakamlar yani tüketim artmaktadır.

  • Bağlantısına göre;


Direkt Sayaç: Herhangi bir akım veya gerilim trafosuna ihtiyaç duymadan, genellikle 100 ampere ve bazı özel sayaçlarda 120 ampere kadar devreye direkt bağlanabilen sayaç tipidir.

X5 Sayaç: 5 ampere kadar referans akımı ile çalışan sayaç tipidir ve gerilim trafosu kullanılıp/kullanılmamasına göre ikiye ayrılır.

  • AG (Alçak Gerilim): Sadece akım trafosu ile bağlanan, gerilimin ise direkt girdi ve çıktı yaptığı sayaç tipidir.
  • OG (Orta Gerilim): Hem akım hem de gerilim trafolarının kullanıldığı sayaç tipidir.
  • Bağlantısına yapısına göre;

Monofaze (Tek Faz İki Telli): Genellikle mesken ve aydınlatma tipi aboneliklerde kullanılan tek fazlı sayaçtır.

Trifaze: Üç fazlı sistemlerde kullanılan sayaçlardır.

  • Üç Faz Üç Telli (Aron) Bağlantı: Genellikle yükleri dengeli aboneliklerde kullanılır. Bu bağlantı tipinde bir akım ve bir gerilim trafosundan kazanç sağlanır.
  • Üç Faz Dört Telli Bağlantı Her fazın enerjisinin ayrı ayrı ölçülüp toplam tüketimin hesaplandığı bağlantı tipidir.

YAPABİLDİĞİ ÖLÇÜMLERE GÖRE ADLANDIRILAN SAYAÇLAR

Aktif Sayaç: Aktif tüketim bilgisini ölçen ve genellikle mesken ya da imalat olmayan küçük ticarethanelerde kullanılan sayaç tipidir.

Aktif/Reaktif (Kombi) Sayaç: Hem aktif hem de reaktif ölçüm yapabilen sayaçlara kombi sayaç denir. Fabrika, büyük alışveriş merkezi gibi yüksek enerji harcayan yerlerde kullanılmaktadır. Reaktif enerjinin indüktif ve kapasitif olarak iki tipi vardır. Özellikle sistem için gerekli olan reaktif enerjinin yüksek olması, kompanzasyon ihtiyacını doğurur. Belirli sınırlar aşıldığında cezai müeyyideler oluşur. Bunun için bu gibi noktalarda reaktif enerjinin de ölçülmesi şarttır.

Tarifeli Sayaç:

Ülkemizde üç türlü tarifelendirme yapılmaktadır.

Talep Gücüne Göre (Demand): Dağıtım firması ile abonelik yapılırken tek terim ve çift terim olmak üzere iki şekilde sözleşme yapılabilir.

  • Tek Terimli Abonelik: Sadece tüketilen elektrik enerjisinin belirli bir fiyat üzerinden ücretlendirilmesidir.
  • Çift Terimli Abonelik: Bu abonelik türünde abone tek terimli tarife gibi tükettiği elektrik enerjisi için ödeme yaparken ayrıca abonelik başında yaptığı demand (talep) gücü içinde her ay ekstra bir bedel ödemektedir. Bu tarifelendirme çeşidinin kullanılabilmesi için demand ölçümü yapabilen bir sayaca ihtiyaç duyulmaktadır.


Zamana Göre:

  • Tek Zamanlı Abonelik: 7/24 esasına dayalı tek bir birim fiyat ile ücretlendirilen abonelik tipidir.
  • Çok Zamanlı Abonelik: 24 saati gündüz, puant ve gece olmak üzere üçe ayıran tarife tipidir. Amaç; abone tüketimini, genel tüketimin yüksek olduğu puant tarifesinden çekip, genel tüketimin daha az olduğu gece tarifesine yönlendirmektir.

Dijital elektrik sayaçları üzerindeki bilgiler ne anlama geliyor?

Dijital elektrik sayacınızı incelediğinizde farklı kodlar veya sembollerle belirtilen ölçüm satırları görürsünüz. Bu satırlar sırayla değişir ve farklı değerler gösterir. İlk bakışta bu göstergeler anlaşılmaz ve karışık gelebilir ancak bunların her biri farklı ölçümleri ayrıca görebilmenizi sağlar ve aslında okuması oldukça kolaydır.

•           T: Toplam tüketimi kWh cinsinden ifade eder.

•           T1: Gündüz tüketimini kWh cinsinden ifade eder.

•           T2: Puant (akşam) tüketimini kWh cinsinden ifade eder.

•           T3: Gece tüketimini kWh cinsinden ifade eder.

•           T4: TEDAŞ tarafından şu anda kullanılmamaktadır ve faturalara yansımaz. Yedek olarak fabrika çıkışında programlanmıştır. Tarife değişimleri veya dördüncü bir tarifenin uygulanması halinde, sayaç yerinden sökülmeden tekrar ayarlanma imkânı verir.

Elektrik sayaçları ile ilgili işlemleri kim yapar?

Elektrik sayaçları ile ilgili işlemler elektrik dağıtım şirketlerinin sorumluluğundadır. 30 Mart 2013 tarihinde Resmi Gazete’de yayınlanan Elektrik Piyasası Kanunu uyarınca elektrik dağıtım şirketleri tüm altyapı elektrik bağlama, kesme gibi işlemlerden sorumlu oldukları gibi elektrik sayaçları takma, sökme, değiştirme ve okunma gibi işlemleri gerçekleştirirler.

Otomatik Sayaç Okuma Sistemi (OSOS) nedir?

Otomatik Sayaç Okuma Sistemi (OSOS), elektrik sayaç verilerinin uzaktan ve otomatik olarak okunabilmesini sağlayan bir sistemdir. Bu sistem ile tüketim verileri merkezi bir sistemde toplanır. Burada veriler doğrulanır, eksik veriler tamamlanır, kaydedilir ve fatura oluşturulmak üzere ilgili elektrik tedarikçisine iletilir.